Category

Uncategorized

Çelet ekspozita “Dorëshkrime Bizantine dhe Pasbizantine në Shqipëri”

By | Uncategorized | No Comments
Me ardhjen e Pashkëve Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave dhe Kalaja e Tiranës risjellin për publikun ekspozitën “Dorëshkrime Bizantine dhe Pasbizantine në Shqipëri”.
Në 28 pllakate paraqiten pamjet e fotografuara të 55 prej kodikëve që ruhen në koleksionet e Arkivit Qendror Shtetëror. Ekspozita do të qëndrojë e hapur në mjediset e Kalasë së Tiranës në datat 18 – 30 prill 2019.
Kodikët mesjetarë të Fondit 488 të AQSh
  1. Përmbajtja dhe ndërtimi

Në fondin arkivor të AQSh ekziston një koleksion i veçuar dokumentesh, i emërtuar Fondi Kodikët e Shqipërisë, me numër 448, dhe përmban 117 dosje (apo njësi ruajtjeje). Këtu janë sistemuar e gjithë ajo pjesë e materialeve të AQSh që, në një moment të caktuar, është gjykuar si më e rëndësishmja apo më e veçanta. Nisur nga parimet e arkivistikës, asgjë dokument nuk është me më pak rëndësi se një tjetër; sidoqoftë, përzgjedhje të tilla edhe ndodhin në organizimin e brendshëm të një arkivi, qoftë edhe për arsye praktike. Nga këto dokumente, 115 janë të shkruara në gjuhën greke, 1 syresh në latinisht dhe 1 është i shkruar në greqisht, në pjesën më të madhe, por ka edhe disa fletë të shkruara në shqip (bëhet fjalë për Dosjen 99, që ndryshe quhet Kodiku i Madh i Korçës, i cili është regjistër i Mitropolisë së Korçës. Fletët në shqip, ato të fundit, janë shkruar nga Ilo Mitkë Qafëzezi.) Duke i bërë një saktësim numrit 117 të dhënë më sipër, do të shtoja se prej këtyre dokumenteve vetëm 100 prej tyre janë njësi të plota ose pothuaj të plota, pra, libra të ruajtur mirë dhe të pa dëmtuar shumë nga koha. 17 njësitë e tjera janë fragmente fletësh apo një numër fletësh, të cilat në disa raste janë pjesë e ndonjërit prej kodikëve.

Këta kodikë[1] Mesjetarë, ose, siç mund t’i quajmë më thjesht, këta libra, për periudhën kur përdoren janë të barasvlershëm me librat e sotshëm: u përgjigjeshin kërkesave të njerëzve për të këmbyer dijen, për ta përjetësuar atë, për ta transmetuar tek brezat pasardhës dhe për ta përdorur. Funksionet e tyre varen nga teksti që përmbajnë. Përmbajtja e librave Mesjetarë të Fondit 488 të AQSh ndahet në këto kategori:

1) Libra teologjikë, që ndahen në këto nënkategori:

  1. a) Libra të Dhiatës së Vjetër, prej të cilëve kemi vetëm tekste të librit të Psalmeve;
  2. b) Libra të Dhiatës së Re, që i kemi në tre forma: libra që përmbajnë tekstin e katër ungjijve dhe i quajmë Katërungjillësh, fragmente ungjillore që i quajmë Ungjillar[2], dhe Veprat e Apostujve.
  3. c) Ligjërata apo predikime të Etërve të Kishës, të cilët përmbajnë tekste të ndryshme teologjike, si fjalime, komente mbi ungjijtë, predikime, këshilla për jetën e krishterë apo për jetën murgjërore

ç) Jetë shenjtorësh dhe martirizime shenjtorësh. Këta libra, siç e thotë dhe titulli i tyre, përmbajnë jetëshkrimin e shenjtorëve të ndryshëm, ose rrëfime mbi mënyrën si kanë rënë dëshmorë persona të ndryshëm historikë, që në krishterim konsiderohen shenjtorë.

2) Libra liturgjikë dhe kishtarë. Këta përdoren gjatë ceremonive fetare, kryesisht brenda godinës së kishave, ku edhe ruheshin. Kjo kategori librash ndahet në:

  1. a) Menologion (leximet sipas muajit), i cili përmban fragmente ungjillore dhe përdoret në ndihmë të ungjillarit.
  2. b) Mineon (leximet e çdo muaji), i cili përmban kanonet dhe troparet, më thjeshtë, himnet që këndohen gjatë shërbesave kishtare.
  3. c) Sinaksar, që përmban variante të shkurtra nga jetët e shenjtorëve të ditës.

ç) Triod, që përmban troparet dhe kanonet e festave të lëvizshme fetare.

  1. d) Pendikostar, që përmban troparet dhe kanonet e Pendikostisë, e cila është periudha nga e diela e Pashkës, deri të dielën e Gjithë Shenjtorëve.
  2. e) Oktoih (libri i tetë tingujve), i cili përmban himnet që këndohen të shtunën dhe të dielën, në të tetë tingujt[3].

ë) Liturgji Hyjnore. Ky libër përmban format e ndryshme tradicionale të liturgjive hyjnore (ose të meshës), që janë tre të tilla.

3) Libra muzikorë, të cilët ndahen në:

  1. a) Stihirar.
  2. b) Eirmolog.
  3. c) Anastasimatar.
  4. d) Antologji muzikore.

Të gjithë këta libra, në dallim nga librat liturgjikë që u përmendën më sipër, përmbajnë gjithmonë edhe tekstin, edhe muzikën e gjithë shërbesave kishtare.

4) Libra filozofikë, që përmbajnë logjikë, hyrje në filozofi, fizikë dhe metafizikë, dhe traktate filozofike.

5) Libra juridikë. Këta libra zakonisht quhen nomokanone. Dy nga tekstet më të njohur juridikë të Mesjetës, që ndodhen edhe në AQSh, janë Nomokanoni i Vlastarit dhe Nomokanoni i Manuel Malaksosit.

Për të shkruar tekstet e mësipërme është përdorur permagena dhe letra. Pergamena (gjithmonë, ajo e përdorur për këta libra) ka zakonisht ngjyrë të bardhë ose pak si të verdhë. Janë përdorur të gjitha llojet e pergamenës, që nga ajo e purpurt, pergamenë që përdorej vetëm me urdhër të perandorit dhe për dokumente perandorake, deri tek palimpsesti, pergamena e përdorur më shumë se 1 herë. Bie shpesh në sy pergamena e bardhë luksoze, e përpunuar në mënyrë të shkëlqyer, si në rastin e kodikut të Korçës nr. 92, apo të kodikut të Vlorës nr. 10, shenjë treguese se librat e kanë prejardhjen nga scriptorium-et e qendrës së Perandorisë Bizantine. Kurse për librat e shkruar në letër janë përdorur të dy tipet e letrës së zakonshme për kohën, letra orientale (quhet edhe letër arabe apo bombicin), dhe letra perëndimore (që prodhohej me një teknologji të njëjtë si letra orientale, por e modifikuar dhe e përmirësuar në Itali, fillimisht në Fabriano, nga ku u shpërnda në gjithë Evropën perëndimore). Teksti shkruhet gjithmonë me dorë, nëpërmjet një kallami të mprehur në majë, apo nëpërmjet pendëve të shpendëve, të përshtatura për shkrim. Maja e penës apo pendës (shpesh këto emërtime ngatërrohen njëri me tjetrin) ngjyhej pak në bojë dhe pastaj me të shkruhej mbi pergamenën apo letrën (në raste të tjera edhe mbi papirusin) e mbështetur mbi gju, dhe jo në tryezë. Është interesant fakti se, në Mesjetë, tryeza, apo bangoja e punës, përdorej për të vendosur mjetet e nevojshme për shkrimin ose kopjen amë nga i cili kopjohej teksti, dhe jo librin e ri që po shkruhej. Bojërat, zakonisht, përftoheshin nga lëndë natyrore: kryesisht përdorej bloza dhe kjo bojë quhej atramentum ose encaustrum, e cila përzihej me rrëshirën e palmës (e quajtur edhe gomë arabe). Në kohë dhe vende të ndryshme kësaj përzierjeje i shtohej lëndë nga lëvorja e lisit apo kripëra minerale (si sulfati blu). Analogjia e këtyre përbërësve përcaktonte dhe nuancat e bojës, duke e bërë të zezë të fortë, kafe apo kafe të çelët.

Për dekoret e dorëshkrimeve janë përdorur, zakonisht, ngjyra të ndryshme nga ajo e tekstit kryesor. Haset shpesh boja e kuqe, e kaltër, blu e errët, e verdhë, etj., të cilat, po ashtu, prodhohen nga përbërës natyrorë, nga bimët, insektet apo gjallesat e detit. Në kodikët që hyjnë në kategorinë e librave të luksit, hasim dhe dekoret ku është përdorur gjerësisht ari, qoftë në disa germa, qoftë në miniatura.

  1. Pak histori

Historia e librave mesjetarë, nga bangoja e shkruesit, deri në ditët, kalon nëpër shumë peripeci, mes zjarreve të luftës apo të rastit, nëpër duart e tregtarëve apo të grabitësve, nëpër raftet e bibliotekave dhe kushteve klimatike jo gjithmonë të favorshme. Sidoqoftë, duhet të kënaqemi me faktin që sot në botë janë regjistruar 40 000 dorëshkrime mesjetare dhe pasmesjetare. Në Shqipëri, siç e thashë, kemi 100 kodikët e Fondit 448, historia e të cilëve është e vështirë të thuhet me siguri. Shumë hipoteza janë hedhur deri më sot mbi historikun e tyre, shpesh euforike dhe të pa argumentuara shkencërisht. Përgjigja e plotë mbi prejardhjen e këtyre kodikëve, mbi udhëtimin që kanë kryer nga dora e shkruesit deri në AQSh, do ta kishim të plotë pas studimit të hollësishme të çdonjërit libër dhe, mes të tjerash, krahasimit me sivëllezërit e tij nëpër botë. Nisur nga gjurmët që kanë lënë këta kodikë në kohë, në vija të përgjithshme, historia fillon kështu:

“… Skuripeqi i fali manastirit të Teologut të madh dhe [kishës së] Shën Gjergjit 27 libra, më të zgjedhurit dhe më të rëndësishmit. Kur serbët plaçkitën Beratin, ngritën gjithçka përpjetë; kur varnin majtas e djathtas rrënojat jashtë Kalasë, papa Teoduli, që shërbente në një famulli të vogël, iu lut atij [Skuripeqit] dhe e çoi deri tek kulla që ndodhet pranë portës së madhe të Kështjellës. I shpëtuan këta 27 libra dhe i mbajtën ngarkuar në pjesën e brendshme të kullës, duke bërë 4 rrugë vetë hieromonaku, duke mbajtur në shpinë dhe në duar nga dy libra. Kurse shokët e tij plaçkitnin dhe rrinin indiferentë. Vëllezërit e hieromonakut u larguan, sikundër edhe gjithë banorët e Kalasë. … [Kjo ndodhi] në vitin 6864 [1356].”

Më poshtë shkruesi, sipas të gjitha gjasave vetë Teoduli, i cili e quan veten herë “papa” (prift), herë “hieromonak” (prift-murg), rendit librat duke i emërtuar, si dhe disa objekte të tjera kishtare, të cilat ai vetë, bashkë me Skuripeqin, i shpëtuan nga plaçkitja. Ky shënim, siç na e jep shkolltarit francez Pierre Batiffol[4], ndodhet në kapakun e Diptikut të Shën Gjergjit, dorëshkrim i fund shekullit XIV, të cilin sot nuk e zotërojmë. Ky mund të quhet dhe katalogu u parë i dorëshkrimeve të Beratit, “katalog” në thonjëza, sigurisht.

Qysh prej datës 1356 dhe deri në mes të shek. XIX nuk kemi asnjë informacion për ekzistencën e librave mesjetarë në Shqipëri. Më 1868 Anthim Aleksudhi, Mitropoliti i Mitropolisë së Beratit boton librin me titull Përshkrim i shkurtër historik i Mitropolisë së Beratit, ku, veç të tjerash, përshkruan dhe disa dorëshkrime, mes tyre 3 në pergamenë të purpurt. Është shumë e lehtë për t’u kuptuar se dy prej tyre janë ato dorëshkrime që sot i njohim si Beratinus 1 dhe Beratinus 2, kurse të tretin e konsiderojmë të humbur. Ky libër bëri që vëmendja e studiuesve të kohës të kthehej nga Berati. Për të studiuar thesaret e Kalasë së Beratit niset Pierre Batiffol, që e përmendëm më sipër, i cili gjithë vëzhgimet e tij i botoi më 1887. Në artikullin e vet, Batiffol përshkruan 16 kodikë që ndodhen në Kalanë e Beratit dhe transkripton të gjithë tekstin e Beratinus 1, të cilin e boton në artikull. Nëse Batiffol-it i njihet merita e sjelljes në dorë të studiuesve perëndimorë teksti i Beratinus 1, pa asnjë kundërshtim Anthim Aleksudhit i njihet merita e prezantimit botërisht të një kodiku që nuk njihej në kohën e tij. Ky i fundit, duke ndjekur shembullin e Batiffol-it, në vitet 1896-1901 vazhdon të botojë pjesëza të një katalogu të kodikëve që ndodhen në Mitropolinë e Beratit.

Gjatë shek. XX historia na sjell më shumë informacione për kodikët e atij që sot është F 448. Këtyre librave u referohet më pas Ilo Mitkë Qafëzezi në artikujt e ndryshëm të tij, si dhe Nikos Veis, studiues grek, i cili ndodhej në Gjirokastër dhe në zonat përreth gjatë Luftës së Dytë Botërore. Më 1951 Veis bonon “Katalog i dorëshkrimeve dhe i librave të shtypur të Mitropolisë së Gjirokastrës”. Nga dorëshkrimet që përshkruhen prej tij, vetëm 1 nga ata ndodhet sot në AQSh.

Në vitet ’50 të shek. XX këta libra filluan, pjesë-pjesë, të sillen në Arkivin e Shtetit (ky ishte emri që mbante arkivi në atë kohë), prurje e cila vazhdoi deri në vitet ’80. Këtu u bë për herë të parë dhe një inventarizim i këtij koleksioni, si dhe u përgatitën pasaportat shoqëruese të çdo dokumenti, ato që sot përbëjnë “Katalog i kodikëve të AQSh” hartuar nga i ndjeri Theofan Popa.

  1. Vlerat dhe të veçantat e librit mesjetar

Pas këtyre informacioneve, natyrshëm lind pyetja: Ç’na duhen sot këta libra, pse duhet të shpenzojmë kohë dhe para me ta, dhe jo me diçka tjetër? E para, siç dhe e thashë më sipër, nuk janë libra të zakonshëm, por janë libra që bartin një traditë të caktuar tekstesh, na flasin për mënyrën e ndërtimit të librit para Gutenberg-ut, por edhe pas shpikjes së shtypshkronjës. Transmetojnë një traditë të gjatë dhe shumë të ndërlikuar të materialeve me të cilat është prodhuar libri, si dhe janë objekt i gjerë studimi i historisë së artit. E dyta, këta libra u mbijetuan shekujve, në luftë apo paqe, u lakmuan nga shumë vetë, shërbyen si objekt që trajtohej me respekt të veçantë dhe u atribuoheshin vlera të veçanta. Bashkë me pasuritë e tjera që na kanë lënë paraardhësit, na lanë edhe këta libra, të cilët janë pjesë e identitetit tonë si popull.

Më tej, po të flasim për vlerat specifike që bartin, mund të thoshim shumë gjëra. Në këtë koleksion kemi një potpuri tiparesh të veçanta që bartin, zakonisht, librat e Mesjetës. Mënyra e shkrimit, vijëzimet e fletëve, forma e dekoreve, ngjyrat e përdorura, kapakët, emrat e shkruesve dhe vendet e shkrimit janë tipare të përgjithshme që e bëjnë çdo kodik të F 448 të papërsëritshëm. Ndryshimet më të dukshme i hasim, p.sh., tek dekoret, çka të orientojnë për nga ndikimi kulturor që ka pasur dekoruesi i kodikut në fjalë, apo tek forma e shkrimit, elementë këta që tregojnë edhe datën e kodikut. Më pas, mënyra e lidhjes dhe kapakët tregojnë me përafërsi zonën gjeografike ku janë punuar kapakët. Ose, më tej, mënyra si numërtohen fletët apo fashikujt, shenjat e ndryshme dalluese që vendosen përgjatë tekstit për të ndihmuar lexuesin, edhe këto janë tipare të zonave të ndryshme ku janë punuar kodikët. Shprehur në terma të përgjithshëm, kodikët e F 448 u përkasin disa zonave të ndryshme. Kemi kodikë me prejardhje perandorake (Konstandinopoja ose qendrat e mëdha përreth saj), kodikë nga zona e Epirit (vija në perëndim të maleve të Pindit dhe më në veri të tyre), si dhe kodikë që i përkasin zonës së Otrantos (gadishulli Apenin).

Fatkeqësisht, jo të gjithë kodikët përmbajnë informacion të saktë mbi datën e shkrimit, shkruesin dhe vendin e shkrimit. Është mëse e zakonshme që, fleta e fundit e kodikut, ku ndodhen këto informacione, të jetë dëmtuar ose këputur. Megjithatë, disa informacione të këtij lloji i kemi ende. P.sh., sipas shënimit në fund të kodikut, Minai ka shkruar kodikun nr. 10 të Vlorës, murgu dhe dhjaku Joanik ka shkruar kodikun e Beratit nr. 21, Mihail Slavopuli ka shkruar kodikun e Beratit nr. 23, Joan Halkeopuli ka shkruar kodikun e Beratit nr. 34, Teodori, logotet i Beratit, i burgosur në kështjellën e Skraparit, ka shkruar kodikun nr. 50 të Beratit, Joani, i biri i të ndjerit Gjergj, ka shkruar kodikun nr. 60 të Beratit, Nikolla, prift në Voskopojë ka shkruar kodikun nr. 84 të Voskopojës, etj. Interesant është rasti i kodikut nr. 66 të Beratit, një nomokanon i kopjuar në vitin 1612 nga Gjinoja, prift dhe ikonom i Pogonit. E veçoj këtë rast sepse emri “Gjino” është një emër tipik shqiptar që në këtë rast e hasim në zonën e Pogonit.

Përgatiti: Sokol Çunga

[1] Emri “kodik” vjen nga lashtësia dhe ka dy kuptime: codex quheshin fletët e bimëve, zakonisht të palmave, që përdoreshin si material për të shkruar, por edhe pllakat e dërrasës të mbuluara me një shtresë dylli, që përdoreshin edhe këto për të shkruar, të vendosura njëra mbi tjetrën (zakonisht jo më shumë se 4 të tilla) dhe të lidhura nga njëra anë.

[2] Fjalëformim i yni, për t’iu përgjigjur termit ekzistues në greqisht Ευαγγελιστάριον apo në anglisht Lectionary. Ungjillari është një libër i cili përmban pjesët ungjillore që lexohen në shërbesat kishtare gjatë festave të ndryshme fetare të vitit.

[3] Muzika bizantine përmban tetët “tinguj”, të cilët janë tetë melodi bazë, mbi të cilat zhvillohen variacione të ndryshme, por gjithmonë i referohen melodisë fillestare.

[4] Les manuscrits grecs de Bérat d’Albanie et le Codex Purpureus Ф, tek: “Archives des missions scientifiques et littéraires”, 3e série, Paris, 13 (1887), 437-556.

 

Konferenca III Ndërkombëtare e Arkivistikës – Ftesë për pjesëmarrje

By | Uncategorized | No Comments

 

Arkivat dhe të drejtat e njeriut

Konferenca III Ndërkombëtare e Arkivistikës organizuar me bashkëpunimin e

Institutit të Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve – Shkup (MaqedoniaVeriore)

Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivave – Tiranë (Shqipëri) dhe

Agjencisë Shtetërore të Arkivave – Prishtinë (Kosovë)

 

FTESË PËR PJESËMARRJE

Datat: 14-15 qershor 2019

Vendi: Kuvendi Komunal i Komunës së Çairit – Shkup, MaqedoniaVeriore

 

Gjatë gjithë shek. XX viset e Ballkanit kanë kaluar fate të ngjashme, duke qenë subjekte të herëpashershme të ndryshimeve administrative dhe demografike, kanë kaluar periudha të ndryshme konfliktesh të armatosura, kurse fillimi i shek. XXI i gjeti duke aspiruar për anëtarësimin në Bashkimin Europian. Ndryshimet e çfarëdollojshme kanë reflektuar realitetin e tyre në arkiva jo vetëm përmes dokumenteve të prodhuara dhe të arkivuara, por edhe përmes impaktit në ligjet apo rregulloret përkatëse për arkivat, metodat e punës arkivore dhe në mënyrat e shfrytëzimit; misioni thelbësor i arkivave ka ndryshuar në varësi të sistemit qeverisës. Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve – Shkup (Maqedoni e Veriut), Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave – Tiranë (Shqipëri) dhe Agjencia Shtetërore e Arkivave – Prishtinë (Kosovë) ftojnë të gjithë të interesuarit të marrin pjesë në Konferencën III Ndërkombëtare të Arkivistikës.

Temat e propozuara:

  • Ndërkulturalizmi në Ballkan
  • Të drejtat e njeriut
  • Arkivat nën regjimet represive
  • Trafiku ilegal i trashëgimisë dokumentare
  • Arkivat dhe krijimtaria artistike
  • Arkivat, përgjegjësia, aksesi në të dhënat dhe mbrojtja e të dhënave personale
  • Arkivat, mjedisi natyror dhe katastrofat mjedisore
  • Bashkëpunimi rajonal në fushën e arkivave dhe trashëgimisë kulturore arkivore
  • Të drejtat e autorit dhe pasuria intelektuale
  • Sistemet informatike dhe ruajtja digitale
  • Administrimi i informacionit

(Shënim: temat e propozuara nuk përbëjnë tituj të detyruar temash apo artikujsh, janë vetëm sugjerime tematike.)

Gjuha e kumtesave: gjuhët e Europës Perëndimore, shqip dhe maqedonisht.

Afatet: Abstraktet pranohen deri më dt. 12 maj 2019 në një nga gjuhët e mësipërme.

Kontakte:       Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave: dpa@albarchive.gov.al,

Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve: kontakt@itsh.edu.mk

Agjencia Shtetërore e Arkivave të Kosovës: ark.kosoves@rks-gov.net

Shpresa Mekaj (AShAK): shpresa.mekaj@rks-gov.net

Nora Maliqi (ITSHKSH): noraamaliqi@gmail.com

Sokol Çunga (DPA): sokol.cunga@albarchive.gov.al,

 

ARCHIVES AND HUMAN RIGHTS

3rd International Conference of Archivistics

organized with the collaboration of the:

Institute of Spiritual and Cultural Heritage of the Albanians – Skopje (North Macedonia)

General Directorate of Archives – Tirana (Albania) and

State Agency of Archives – Prishtina (Kosova)

 

CALL FOR PARTECIPATION

Date: June 14th-15th, 2019

Place: Communal Assembly of the Municipality of Çair – Skopje, North Macedonia

During the entire 20th century the lands of the Balkans have passed through similar fate, being subject to periodic administrative and demographic changes, passing different periods of armed conflicts, while the beginning of the 21st century found them cultivating aspirations of becoming members states of the European Union. The different changes that the Balkans underwent have reflected their reality on archives, not only through the produced and archived documents, but also through their impact on the laws or regulations regarding the functioning of archives, the methodology of work at the archives and ways of serving archives to the public; the essential mission of the archives has been altered accordingly to the ruling system. The Institute of Spiritual and Cultural Heritage of the Albanians – Skopje (North Macedonia), the General Directorate of Archives – Tirana (Albania) and the State Agency of Archives – Prishtina (Kosova), invite all those who are interested to participate in the 3rd International Conference of Archivistics.

Themes

  • Interculturalism in the Balkans
  • Human Rights
  • Archives in the reality of the repressive regimes
  • Illicit Trafficking of Documentary Heritage
  • Archives and Artistic Creation
  • Archives, Accountability, Access to Information and Personal Data Protection
  • Archives, Environment and Natural Disasters
  • Regional Cooperation on Archives and Archival Cultural Heritage
  • Copyright and Intellectual Property
  • Information Systems and Digital Preservation
  • Information Governance

(Note: these proposed themes are not obligatory titles for the papers, but only thematic suggestions.)

Language of the conference: all West-European languages, Albanian and Macedonian.

Deadlines: Abstracts shall be accepted until May 12nd, 2019, in one of the above languages.

Contacts:        General Directorate of Archives (Albania): dpa@albarchive.gov.al,

Institute of Spiritual and Cultural Heritage of the Albanians (North Macedonia): kontakt@itsh.edu.mk,

State Agency of Archives of Kosova: ark.kosoves@rks-gov.net,

Shpresa Mekaj (SAAK): shpresa.mekaj@rks-gov.net,

Nora Maliqi (ISCHA): noraamaliqi@gmail.com,

Sokol Çunga (GDA): sokol.cunga@albarchive.gov.al

 

Ekspozitë me dorëshkrimet e A’t Frangjisk Anton Santorit

By | Uncategorized | No Comments

Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave prezantoi ekspozitën me dorëshkrimet e A’t Frangjisk Anton Santorit, në Bibliotekën e Kishës Franceskane.

Kjo ekspozitë sjell për vizitorët dorëshkrimet e Frangjisk Anton Santorit për rolin e tij në fushën letrare dhe fetare të cilat ndodhen në Arkivin Qendror Shtetëror.

Ekspozita vjen në bashkëpunim me Qendrën Albanologjike të Universitetit të Shkodrës “Luigj Gurakuqi”, me Fondacionin Universitar “Francesco Solano” (Itali), me mbështetjen e Komunës së Cerzetos, Komunës së Santa Caterina Albanese, Arqipeshkëvisë Shkodër, dhe Urdhrit Franceskan.

Ekspozita u prezantua nga drejtori i Inspektimit dhe Trajnimeve në Drejtorinë e Përgjithshme të Arkivave Endrit Musaj ku shprehu se dëshira për këtë ekspozitë është që të shfaqet dhe në ambiente të tjera ku figura e Frangjisk Anton Santorit të njihet edhe më shumë. Profesori Francesko Altimari nga Universiteti i Kalabrise teksa vlerësoi figurën dhe rolin e Frangjisk Andon Satori, tha se ai ka qënë një ndër nismëtarët e levizjes rilindase bashkë me De Radën. Përgjegjësi i bibliotekës Françeskane në Shkodër Padër Vitor Demaj tha se 200 vjetori i lindjes së Frangjisk Andon Santorit përkon me një rast të vecantë siç është 800 vjetori i Franceskanëve në Shqipëri.

Ekspozita do të qëndrojë e hapur një javë, në Librarinë Franceskane “Gjergj Fishta” të qytetit të Shkodrës, pranë Pedonales.

 

Faza e dytë e bashkëpunimit për digjitalizimin e Arkivit mes Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivave dhe Albania University

By | Uncategorized | No Comments

Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave organizoni sot ceremoninë e hapjes së fazës së dytë të bashkëpunimit me Albania University mbi zbatimin e projektin për digjitalizimin e inventarëve të fondeve të arkivave vendore të viteve 1945  – 2008 të ish – komiteteve ekzekutive.

Prezantimi u bë në mjediset e Albania University ku dhe do të vazhdojë të kryhet ky poces. Të pranishëm ishin Drejtori i Përgjithshëm i Arkivave Dr. Ardit Bido, rektorja e këtij Universiteti Prof. Dr. Vera Ostreni (Halili) dhe dekania e Fakultetit të Shkencave Shoqërore Prof. Dr. Kaliopi Naska.

Në fjalën e saj Prof. Dr. Kaliopi Naska tha se ky projekt është mjaft i rëndësishëm si për Universitetin ashtu dhe për Drejtorinë e Përgjithshme të Arkivave. “Është një nga projektet më të rëndësishme që ka bërë besoj Arkivi i Shtetit në këto vitet e fundit, sepse është digjitalizimi  i gjithë dokumentacionit, sipas ndarjes dhe klasifikimit përkatës ndër vite. Ajo që më bën mua krenare është që në këtë punë kaq të rëndësishme të këtij institucioni që është i vetmi në vend, jemi dhe ne pjesëmarrës dhe kontribues” tha Kaliopi.

Drejtori i Përgjithshëm Ardit Bido, në fjalën e tij tha se këto dy vite po tentohet dhe po punohet që Arkivi të kthehet në një institucion bashkëkohorë. “Albania University është partner strategjik i Arkivit, sepse për të dytin vit rradhazi, atë që ne nuk kemi mundësi ta bëjmë për shkak të mungesës së stafit të mjaftueshëm po e kryen Albania University. Vjet ne kemi hedhur bashkërisht të gjithë titujt e dosjeve të Arkivit Qendror të Partise së Punës, sivjet do të nisim me Arkivin Qendror të Tiranës, për ta digjitalizuar”tha Bido.

Në këtë ceremoni u bë dhe demostrimi i hedhjes digjitale të inventarëve të fondeve të arkivave vendor nga Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave.

Faza e dytë e këtij bashkëpunimi vjen pas përfundimit më sukses të fazës së parë të këtij bashkëpunimi që është bërë mes Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivave dhe Albania University, mbi projektin për digjitalizimin e katalogëve të Arkivit Qendror Shtetëror.

Çelet në Kalanë e Tiranës ekspozita “Një Komb, një Abc”

By | Uncategorized | No Comments

“Një Komb, një Abc” titullohet ekspozita që u çel për publikun nga Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave në bashkëpunim me Kalanë e Tiranës, me rastin e 7 marsit, e cila organizohet nën kujdesin e Ministrisë së Arsimit dhe Bashkisë së Tiranës. Të pranishëm në këtë ekspozitë ishin: Drejtori i Përgjithshëm i Arkivave z.Ardit Bido, Drejtoresha e Trashëgimisë Kulturore dhe Turizimit në Bashkinë e Tiranës znj. Mirela Koçollari, përfaqësues nga Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë, si dhe mësues dhe nxënës të shkollave të kryeqytetit.

Ekspozita përmban foto dhe dokumenta të rralla të Kongresit të Manastirit, i cili u zhvillua në qytetin e Manastirit, mes datave 14 nëntor – 22 nëntor 1908, për standardizimin e alfabetit të gjuhës shqipe. Pjesëmarrësit në kongres ishin figura të dalluara të jetës kulturore e politike mbarëshqiptare. Ndër delegatët më të shquar qenë Gjergj Fishta, Mit’hat Frashëri, Sotir Peci, Ndre Mjeda, Shahin Kolonja, Bajo Topulli, Parashqevi Qiriazi. Delegatë të tjerë ishin Luigj Gurakuqi, Izet Zavalani, përfaqësues i Follorinës, Taqi Buda, Gjergj Zavalani. Në këtë ekspozitë mund të shihni dhe mjaft fotografi dhe dokumente të tjera.

Kjo ekspozitë është paraqitur përpara publikut në Festimet Qendrore të 110-vjetorit të Kongresit të Manastirit, të zhvilluara në Shkup. Ekspozita vjen në Tiranë për herë të parë në ambientet e Kalasë së Tiranës, ku do të mirëpresi deri më datë 14 të gjithë vizitorët.

“Magjia e Gramafonit” në Kalanë e Tiranës

By | Uncategorized | No Comments

Nën tingujt e këngëve të vjetra shqiptare, si ato të Fitnete Rexhës të regjistruara në pllakë gramafoni, Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave në bashkëpunim me Kalanë e Tiranës çelën sot ekspozitën “Magjia e Gramafonit”, e që organizohet nën kujdesin e Ministrisë së Kulturës dhe Bashkisë së Tiranës. Të pranishëm në këtë ekspozitë ishin Drejtori i Përgjithshëm i Arkivave z.Ardit Bido, Ministria e Kulturës znj.Elva Margariti dhe zv/kryetari i Bashkisë së Tiranës z.Andi Seferi.

Drejtori i Përgjithshëm Ardit Bido, në fjalën e tij tha se kjo është pasuri që na e kanë lënë të tjerët e që ne do t’ua lëmë pasardhësve. “Ne duam që çdo pasuri arkivore që e kemi, përfshirë edhe këto objekte muzeale që ndodhen në arkiv, të jenë të aksesueshme për publikun. Jo thjesht në kuptimin e konceptit të arkivave të hapura që kush të dojë të vijë, por të shkojmë ne te njerëzit, të shkojmë dhe të nxisim kureshtjen” tha Bido.

Ministrja e Kulturës Elva Margariti tha se është e bindur që aktivitete të tilla do të vazhdojnë edhe më tej, e që do ta shndërronin Kalanë në mjedis që dhuron momente relaksuese nga rutina e përditshme.

“Simboli i Kalasë që dikur ka qenë i mbyllur, me mure të rrethuara, tashmë e gjitha është e hapur për publikun dhe gjithçka kthehet në vend të kujtesës, vend ku mund të takohemi dhe tregojmë për të shkuarën, dhe ku ka më bukur se sa muzika, gramafoni. Aktivitete të tilla unë besoj dhe jam e bindur se do te jenë të shumta” tha Ministja Margariti.

Më 1986 koleksionisti britanik Martin Moir i dhuroi AQSh-së mbi 18,000 pllaka gramofoni, 20 gramofonë mekanikë dhe elektrikë mjaft karakteristikë, 2 fonografë dhe një mori revistash periodike kushtuar muzikës në pllaka (gramafoni apo vinyl).

Kjo çoi në krijimin e Fonotekës së AQSh si sektor i zgjeruar. Në këtë ekspozitë paraqitet në origjinal koleksioni i fonografëve dhe gramofonëve, si dhe disa disqe gramofoni LP dhe vinyl-e. Përmes kësaj ekspozite AQSh shpalos një anë të panjohur të tij, pasurinë muzikore që ruan heshtazi prej 30 viteve.

Në këtë fond gjenden të gjitha llojet e gjinive muzikore si muzika vokale, duke filluar nga kënga e thjeshtë dhe deri tek albumet operistike, muzikë instrumentale, simfonike, muzikë dhome, muzikë baletesh, filmash artistikë dhe të filmave për fëmijë.

Pjesë e dhuratës së vitit 1986 ishin edhe disa seri revistash, si “The Monthly Letter”, “The Strand”, “Gramophone” apo botime lidhur me historinë e gramofonit dhe muzikës, disa prej të cilave u ekspozuan pranë koleksionit të gramofonëve.

Ekspozita do të qëndrojë e hapur deri në datën 9 mars.

Reagim i Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivave ndaj shpifjes në lajmin e gazetës “Telegraf“

By | Uncategorized | No Comments

Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave dëshiron të sqarojë opinionin publik, se çdo dokument i dhuruar në AQSH, me përmbajtje të dhënash pronësore, prej vitit 2017 duhet të kalojë më përpara për verifikim nga Instituti i Policisë Shkencore. Kjo procedurë e re vjen për të garantuar që çdo dokument pronësor që dhurohet në arkiv të jetë i provuar mbi origjinalitetin e tij. Deri në vitin 2017, këto dokumente pranoheshin pa asnjë verifikim të mëtejshëm, pasi ky nuk është detyrim ligjor, por një masë e marrë me vendim të DPA-së, për të krijuar garancinë e procesit. Ne jemi të bindur se ky vendim ka lënë shumë të pakënaqur, që e shihnin rrugën e mëparshme si rrugën e shpejtë të falsifikimit të pronave. Për këtë, ne nuk presim asnjë lëvdatë, e njëherazi kemi marrë parasysh që mund të ketë sulme, sipas parimit “hajduti bërtet: kapni hajdutin“! Mirëpo, për aq kohë sa u shërbejmë qytetarëve me përkushtim e paanësi, këto sulme nuk mund të na ndalojnë!

Për sa më sipër, Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave ndihet e detyruar të denoncojë publikisht shpifjen në numrin e sotshëm të gazetës “Telegraf“, për disa arsye:

1. Komisioni i Përhershëm i Ekspertëve pranë DPA-së shqyrton vetëm vlerën historike të dokumentit dhe për dokumentet përpara vitit 1944, sipas ligjit, të gjitha konsiderohen dokumente me Rëndësi Historike Kombëtare.
2. DPA nuk ka pranuar në asnjë rast fotokopje, por vetëm dokumente origjinale në arkiv.
3. Komisioni i Ekspertizës merr për bazë ekspertizën e institucionit të vetëm shtetëror për verifikimin e origjinalitetit të dokumentit që është Instituti i Policisë Shkencore, prej vitit 2017.
4. Publikimi i një hetimi, për të cilin DPA nuk ishte në dijeni, përbën një tendencë për prishjen e imazhit të institucionit dhe jo për gjetjen e së vërtetës.
5. Tituj abuziv si “arkiva në shërbim të mafies“, përbëjnë tendencën për të prishur imazhin e një institucioni të besueshëm në sytë e qytetarëve shqiptarë të cilët marrin shërbim të shpejtë e korrekt nga ky institucion.

Jemi të keqardhur që kujdesi ynë për rritjen e kontrollit mbi dokumentet e pranuara në arkiv, në vend të vlerësohej, po goditet në emër të qëllimeve për të abuzuar, qëllime të cilat DPA i ka penguar dhe do t’i pengojë me aq sa ka tagër ligjor.

Ftojmë, çdo individ dhe media, që dëshiron të ushtrojë presion ndaj Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivave, për qëllime joligjore, të vijojë pa asnjë pengesë këtë “mision“. Njëherazi, i garantojmë që nuk do të kenë sukses në këtë „mision“. Ne presim me kënaqësi dhe zell të përballemi në gjykatë dhe në çdo institucion ligjor.

Çelet ekspozita “Tirana 99 vjet kryeqytet”

By | Uncategorized | No Comments

Ekspozita “Tirana 99 vjet kryeqytet” është frymëzimi i rradhës që sjell Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave në bashkëpunim me Kalanë e Tiranës dhe në kujdesin e Bashkisë së Tiranës. Ekspozita zhvillohet në kuadër të  99 vjetorit të shpalljes së Tiranës kryeqytet, ajo është konceptuar me një ndërthurje të fotograrive të vjetra të Tiranës dhe me dokumente historike, ku në total janë krijuar 22 stenda.

Ky bashkëpunim vjen si një risi në këtë ambient , hapjen e kësaj ekspozite e bëri administratorja e Kalasë së Tiranës Klodiana Toptani e cila falenderoi Drejtorinë e Përgjithshme të Arkivave për këtë bashkëpunim të cilin e cilësoi si gjigand dhe me tepër vlera.

“Kjo ekspozitë është një vazhdim i një sërë aktivitetesh dhe ekspozitash që Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave në bashkëpunim me bashkinë e Tiranës kanë ndërmarr gjatë vitit 2018 dhe do të jenë të shumta dhe në vitin 2019”,- tha Drejtori i Inspektimeve dhe Trajnimeve në Drejtorinë e Përgjithshme të Arkivave z. Endrit Musaj.

Në hapjen e ekspozitës ishin të pranishëm Kryetari i Këshillit Bashkiak të Tiranës z. Aldrin Dalipi, Deputetja e Partisë Socialiste znj.Blerina Gjylameti dhe Kryetari i Bashkisë së Tiranës z. Erion Veliaj i cili në fjalën e tij falenderoi kolegët e Arkivit. “Ndoshta është një punë me heronj të heshtur dhe që ne nuk i këndojmë shumë lavde, por unë e di se sa punë e vështirë është sidomos në një vend që e ka trajtuar historinë pa respekt”,- tha Veliaj.

Që në orët e para të hapjes ekspozita pati shumë vizitorë. Ajo do të qëndrojë e hapur për dy javë.

Arkivat nxisin studimet albanologjike

By | Uncategorized | No Comments

Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave dhe Instituti i Historisë nënshkruan sot marrëveshjen, që mundëson nxitjen e studimeve në fushën e albanologjisë.
Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave merr përsipër të furnizojë me kopje dokumentash falas Institutin e Historisë, ndërsa Instituti do të mundësojë hartimin dhe botimin e përmbledhjeve të dokumentave arkivore.

Drejtori i Përgjithshëm i Arkivave, Ardit Bido theksoi se ky bashkëpunim është një përfitim institucional, duke plotësuar njëri – tjetrin në burime njerëzore dhe në burime arkivore.
“Kjo marrëveshje realizon një interes kombëtar për sa i përket studimeve albanologjike dhe studimeve në fushën e përmbledhjeve të dokumentave, duke nxitur më tej studimin e historisë sonë kombëtare” – tha z.Bido.

Akademiku Beqir Meta u shpreh i kënaqur nga ky bashkëpunim, duke falenderuar Drejtorinë e Përgjithshme të Arkivave. “Ky bashkëpunim do të shërbejë për të inkurajuar dhe për të zhvilluar kërkimin shkencor të historisë sonë kombëtare.” – tha ai.
Kjo është marrëveshja e parë e bashkëpunimit mes dy institucioneve.

Çelet ekspozita dokumentare dhe fotografike “100 vjet nga vdekja e Ismail Qemal Vlorës”

By | Uncategorized | No Comments

Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave në bashkëpunim me Muzeun Historik Kombëtar çelën sot ekspozitën dokumentare dhe fotografike “100 vjet nga vdekja e Ismail Qemal Vlorës” dhe ekspozitën me objekte vetjake të tij në ambientet e Muzeut Historik Kombëtar, në përkujtim të 100 vjetorit të ndarjes nga jeta.
Ekspozita e kuruar me kujdes nga specialistë të Promovimit dhe Komunikimit të Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivave u prezantua nga drejtori i Inspektimit dhe Trajnimeve të DPA z. Endrit Musaj ku cilësoi se do të vazhdojmë edhe më tej bashkëpunimin e midis dy institucioneve sikurse ishte dhe gjatë Vitit Mbarëkombëtar Gjergj Kastriot Skënderbeu , dhe ekspozita me objekte vetjake të Ismail Qemalit u prezantua nga Drejtori i Muzeut Historik Kombëtar Z.Dorian Koçi .
Të pranishëm në këto ekspozita ishin studiues dhe historian te ndryshëm si dhe dhe nxënësit e shkollës “Ismail Qemali”. Ekspozita do të qëndroj e hapur për të gjithë vizitorët deri në datë 28 shkurt 2019.