Category

Uncategorized

Risi për ata që duan të studiojnë më gjatë në DPA

By | Uncategorized | No Comments

Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave solli sot një risi në lidhje me shfrytëzimin e sallës së studimit. Për këdo që orarin e sallës së studimit e ka pasur pengesë, tashmë nuk do ta ketë më. Duke filluar nga data 15 qershor 2019 salla e studimit do të funksionojë edhe pasditeve, deri në orën 19:00 dhe gjithashtu do të qëndroj e hapur edhe ditën e shtunë.

Kjo është një risi që u vjen të gjithë studiuesve dhe të gjithë të interesuarve që duan të shfrytëzojnë ambientet e sallës së studimit. Këtë njoftim e bëri të ditur në prani të studiuesve Drejtori i Përgjithshëm i Arkivave z.Ardit Bido ku shprehu se “ashtu si dhe në arkivat më të mëdha perëndimore, është një ndihmë që iu vjen studiuesve të cilët tashmë nuk kanë nevojë që të marrin leje nga puna e tyre, në mënyrë që të vijnë në arkiv, po kanë mundësi që të programojnë kohën, të vijnë atëherë kur ata kanë mundësinë dhe të mundet të nxisim në këtë formë studimet, sidomos në fushën albanologjike, ku Arkivi Qendor Shtetëror është burimi më i madh”.

“Pas dy viteve që ne kemi punuar për këtë risi, tashmë janë pjekur kushtet dhe kemi mundësuar nëpërmjet sistemeve elektronike që të ndahet puna e vendruajtes dhe e sallës përmes procedurës dhe jo përmes pranisë fizike të individëve, sikurse kemi dhe bazën ligjore që na i mundëson këtë gjë”, tha z.Bido.

Gjithashtu studiuesja znj.Ana Lalaj tha se ky projekt është shumë i rëndësishëm sidomos për studiuesit e rinj ata të cilët aspirojnë për të mbrojtur masterin apo doktoraturën, të cilët janë në marrëdhënie pune. Duke ardhur pasditeve, duke ardhur edhe të shtunave, kjo i vjen në ndihmë edhe personave që vijnë nga rrethet, jo vetëm studiuesve nga Tirana.

Të pranishëm ishin edhe Drejtori i Arkivave të Ministrisë së Mbrojtjes z.Teki Kurti, Drejtori i Kërkimeve Shkencore në Akademinë e Sigurisë z.Xhavit Shala, Pedagogu i Fakultetit Histori-Filologji z.Artan Puto dhe studiues të tjerë të cilët mbështetën këtë nismë që ndihmon dhe lehtëson punën studimore.

Arkivat në Tepelenë në “Javën e Ali Pashës, Edicioni i II”

By | Uncategorized | No Comments

Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave mori pjesë në çeljen e sezonit turistik “Java e Ali Pashë Tepelenës” më 23 dhe 24 maj.. DPA kontribuoi modesisht me ekspozitën kushtuar kësaj figure madhore të pararilindjes kombëtare, në aktivitetet e organizuara.

Ky aktivitet vjen si risi tashmë për herë të dytë në qytetin e Pashait, me mbështetjen e Bashkisë Tepelenë, Ministrisë së Kulturës, si një investim dhe mbrojtje e vlerave kulturore, trashëgimisë dhe turizmit.

Organizatorët besojnë se kjo është një mundësi e mirë për nxitjen e zhvillimit të turizmit dhe për të promovuar të gjitha vlerat potenciale që kjo zonë ka mundur t’i ruaj apo krijojë nëpërmjet aseteve dhe natyrës së mrekullueshme si pjesë e rëndësishme e identitetit kulturor kombëtar.

Shqiptarët e Rumanisë përmes fotografive dhe materialeve arkivore

By | Uncategorized | No Comments

“Atdheu në numrin shumës. Shqiptarët e Rumanisë, emigrantë, jo të huaj” është ekspozita e rradhës që u shpalos nga  Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave në ambientet e Muzeut Historik Kombëtar.

Ajo vjen në kuadër të konferencës Shkencore “Tiranë – Bukuresht: Historia e zhvillimit social e kulturor e dy kryeqyteteve”. Me po të njejtin titull Muzeu Historik Kombëtar prezantoi ekspozitën me libra, gazeta dhe objekte, mes të cilave edhe Kallamarin e përdorur nga Asdreni dhe Flamurin e Kolonisë Shqiptare në Rumani, përdorur gjatë viteve 1938-1953.

Konferenca është e organizuar nga Bashkia Tiranë në bashkëpunim me Ambasadën e Rumanisë në Shqipëri, Muzeun Historik Kombëtar, Bibliotekën Kombëtare dhe Drejtorinë e Përgjithshme të Arkivave. Në këtë event ishin të pranishëm, nënkryetari i Bashkisë së Tiranës z.Andi Seferi, Ambasadori i Rumanisë në Shqipëri, SH.T.Z Mircea Perpelea, Drejtori i Muzeut Historik Kombëtar z.Dorian Koçi, Prof. Dr. Mimoza Karagjozi-Kore, Prof. Asoc. Dr. Eva Hyska, Prof. Dr. Paskal Milo, Drejtori i Përgjithshëm i Arkivave z.Ardit Bido, studiues, etj.

Ekspozita e kuruar nga specialistë të Promovimit dhe Komunikimit të Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivave, përmban fotografi dhe dokumente, ku paraqitet veprimtaria kulturore dhe politike e shqiptarëve të vendosur në Rumani që prej vitit 1602.

Në njërën stendë paraqitet vendimi i bojarit Simion Mohila, Princ i Vllahisë, përmes të cilit lejohen shqiptarët e emigruar nga fshati Cërvena Vodë në Turqi të vendosen në fshatin Palinesht të Prahovës, duke u përjashtuar nga taksat për 10 vjet. Përmes këtij vendimi lejohej që komuniteti shqiptar të krijonte organizmat e vet administrativë, ku ishte i lirë të vendoste për çështjet e brendshme të komunitetit, dhe ndaj sundimtarit të vendit kishte detyrim t’i paguante taksat (pas 10 vitesh) dhe t’i përgjigjej për krime penale. (1 maj 1602)

Në stenda të tjera gjendet procesverbali i mbledhjes së parë dhe Statuti i Shoqërisë Kulturore Shqiptare “Drita” në Bukuresht, 27 dhjetor 1884, memorandum i Shoqërisë Kulturore Shqiptare “Drita” në Bukuresht drejtuar kryetarëve të Fuqive të Mëdha, ku kundërshtojnë projektet e sllavëve për pushtimin e Ballkanit dhe mbështetin formimin e një shteti shqiptaro-maqedon, për të siguruar paqen në Ballkan. Gjenden fotografi të anëtarëve të Kolonisë Shqiptare të Bukureshtit, si Dhimitër Berati,  Rafaelo Anastasiu, Aleksandër Stavre Drenova (Asdreni), Luigj Gurakuqi, Filip Gjeka, Pandeli Evangjeli, Dervish Biçaku, Kristo Meksi, Andon Eftimin e Sotir Peci.

Ekspozita përmban dhe mjaft materiale të tjera të parqitura në 15 stenda të cilat ngjallën interes dhe kurreshtje të madhe tek të pranishmit.

“Besime të ndryshme, një komb i vetëm” në Muzeun Historik Kombëtar

By | Uncategorized | No Comments

Instituti i Bashkëpunimit për Integrimin dhe Zhvillimin, Muzeu Historik Kombëtar, Komunitetet fetare të Shqipërisë, Institucionet Ndërkombëtare dhe Shqiptare të Arsimit të Lartë në bashkëpunim me Drejtorinë e Përgjithshme të Arkivave organizuan sot eventin me ekspozitë dhe konferencë me titull: “Feja në shoqëri – modeli shqiptar” në ambientet e Muzeut Historik Kombëtar në Tiranë.

Në këtë event Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave përgatiti me shumë kujdes ekspozitën “Besime të ndryshme, një komb i vetëm” dedikuar besimit fetar në Shqipëri.

Kjo ekspozitë e përgatitur me shumë kujdes nga Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave.
përbëhet nga 11 stenda me fotografi dhe dokumente të Arkivit Qendror Shtetëror ku pasqyrohet bashkëjetesa fetare në Shqipëri.

Ky event synon të promovojë dhe kultivojë një vlerë të shquar dhe të dallueshme të shoqërisë shqiptare, bashkëjetesën në diversitetin e bashkësive fetare shqiptare në harmoni, paqe dhe integritet.

Të pranishëm në këtë event të ideuar nga drejtori ekzekutiv i ICID Albania, Prof. Dr. Reis Mulita, ishin përfaqësues nga të gjitha komunitet fetare në Shqipëri, ambasador, drejtues institucionesh si Drejtori i Muzeut Historik Kombëtar z.Dorian Koci, Drejtori i Përgjithshëm i Arkivave z.Ardit Bido, nënkryetari i Bashkisë së Tiranës z.Andi Seferi, studiues, etj.

Ekspozita do të qëndrojë e hapur në mjediset e Muzeun Historik Kombëtar në Tiranë deri më 08.05.2019

Ekspozita “Aleksandër Moisiu, njeriu dhe artisti”

By | Uncategorized | No Comments

“Aleksandër Moisiu, njeriu dhe artisti” është ekspozita që sjell për publikun fotografi dhe dokumente të panjohura më parë të aktorit shqiptar me famë botërore. Ato u shfaqën në “Center For Openness And Dialogue” (COD) ndërsa meritor kyç është studiuesi Pjetër Logoreci i cili në një periudhë 7 vjeçare mblodhi këto materiale nga arkivat austriake.

Ekspozita përmban 44 foto me imazhe të objekteve personale të aktorit si stampa e dorës, flokët origjinal, maska e tij e vdekjes, kurora e aktorit më të mirë të Europës si dhe disa foto nga ceremonia mortore e Aleksandër Moisiut në Vjenë. Bëhen publike për herë të parë gjithashtu edhe disa dokumente shkresore dhe korespodencë e tij personale, të cilat janë  mbledhur në vitin 1958 duke u dhuruar nga bashkëshortja e tij Joana. Këto dokumente janë pronë e muzeut kombëtar të teatrit austriak.

Pjesë e ekspozitës u bë edhe Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave me një pllakë të rrallë gramafoni, ku dëgjohet Moisiu duke interpretuar Faustin e Gëtes, monolog i regjistruar në Berlin, në vitin 1912.

Duke folur për Aleksandër Moisiun, Kryeministri Edi Rama tha se ky aktorë është është një dëshmi që jehon në çdo tipar të karakterit që sjellin fotot e tij se të jesh qytetar i denjë i botës, me kokën lart, kërkon gjithmonë pse jo që t’i kthehesh rrënjëve dhe në këtë rast Shqipërisë, me zemër dhe mos t’i qëndrosh me kurriz.

I pranishëm në këtë event të organizuar në Kryeministri ishte dhe ish-presidenti, Alfred Moisiu, i cili rikujtoi rëndësinë e artistit edhe në arenën ndërkombëtare.

Por kush ishte Aleksandër Moisiu?

Ai lindi në Trieste më 02 prill 1879. I ati i tij ishte shqiptar nga Kavaja, ndërsa e ëma arbëreshe. Që në moshën 19 vjeçare Moisiu shkoi në Vjenë ku iu përkushtua aktrimit, për të arritur më pas skenat botërore.

Më 1898 e nisi karrierën e vet si kompars (aktorë që luajnë rol të vogël) në Burgtheatër. Pastaj vijuan angazhime në teatër në Pragë dhe Berlin. Në Berlin Aleksandër Moisiu u pranua në seminarin e Max Reinhardt me të cilin shkoi në turne në Petersburg (1911). Atje u dallua për rolin e Edipit. Pas këtij suksesi ai u angazhua në shumë vende të Evropës dhe Amerikës Veriore.

Në vitin 1920 ishte i pari që në Lojërat Festive të Salzburgut (Salzburger Festspiele) luajti rolin kryesor në “Jedermann”.

Moisiu vlerësohej shumë nga publiku i tij për shkak të zërit të tij të bukur si dhe për angazhimin e tij emocional. Ai llogaritej sidomos në vitet para fillimit të Lufta e Parë Botërore si një nga aktorët më të mëdhenj në hapësirën gjermanofolëse.

Prej vitit 1910 e deri më 1935 mori pjesë në 10 produksione të filmave, 8 prej tyre ishin filma pa zë.

Në vitin 1935, pak kohë para vdekjes së tij, Moisiu kërkoi shtetësinë e Shqipërisë si dhe atë të Italisë. Shqipëria refuzoi këtë kërkesë, kurse Italia ia dha shtetësinë Moisiut, kur ai ishte i shtrirë në shtratin e vdekjes

Vdiq më 23 mars të vitit 1935 në Vjenë. Ai është i varrosur në varrezat e komunës së Morcote-së, pranë qytetit Lugano në kantonin e Tessin-it në Zvicër.

Çelet ekspozita “Dorëshkrime Bizantine dhe Pasbizantine në Shqipëri”

By | Uncategorized | No Comments
Me ardhjen e Pashkëve Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave dhe Kalaja e Tiranës risjellin për publikun ekspozitën “Dorëshkrime Bizantine dhe Pasbizantine në Shqipëri”.
Në 28 pllakate paraqiten pamjet e fotografuara të 55 prej kodikëve që ruhen në koleksionet e Arkivit Qendror Shtetëror. Ekspozita do të qëndrojë e hapur në mjediset e Kalasë së Tiranës në datat 18 – 30 prill 2019.
Kodikët mesjetarë të Fondit 488 të AQSh
  1. Përmbajtja dhe ndërtimi

Në fondin arkivor të AQSh ekziston një koleksion i veçuar dokumentesh, i emërtuar Fondi Kodikët e Shqipërisë, me numër 448, dhe përmban 117 dosje (apo njësi ruajtjeje). Këtu janë sistemuar e gjithë ajo pjesë e materialeve të AQSh që, në një moment të caktuar, është gjykuar si më e rëndësishmja apo më e veçanta. Nisur nga parimet e arkivistikës, asgjë dokument nuk është me më pak rëndësi se një tjetër; sidoqoftë, përzgjedhje të tilla edhe ndodhin në organizimin e brendshëm të një arkivi, qoftë edhe për arsye praktike. Nga këto dokumente, 115 janë të shkruara në gjuhën greke, 1 syresh në latinisht dhe 1 është i shkruar në greqisht, në pjesën më të madhe, por ka edhe disa fletë të shkruara në shqip (bëhet fjalë për Dosjen 99, që ndryshe quhet Kodiku i Madh i Korçës, i cili është regjistër i Mitropolisë së Korçës. Fletët në shqip, ato të fundit, janë shkruar nga Ilo Mitkë Qafëzezi.) Duke i bërë një saktësim numrit 117 të dhënë më sipër, do të shtoja se prej këtyre dokumenteve vetëm 100 prej tyre janë njësi të plota ose pothuaj të plota, pra, libra të ruajtur mirë dhe të pa dëmtuar shumë nga koha. 17 njësitë e tjera janë fragmente fletësh apo një numër fletësh, të cilat në disa raste janë pjesë e ndonjërit prej kodikëve.

Këta kodikë[1] Mesjetarë, ose, siç mund t’i quajmë më thjesht, këta libra, për periudhën kur përdoren janë të barasvlershëm me librat e sotshëm: u përgjigjeshin kërkesave të njerëzve për të këmbyer dijen, për ta përjetësuar atë, për ta transmetuar tek brezat pasardhës dhe për ta përdorur. Funksionet e tyre varen nga teksti që përmbajnë. Përmbajtja e librave Mesjetarë të Fondit 488 të AQSh ndahet në këto kategori:

1) Libra teologjikë, që ndahen në këto nënkategori:

  1. a) Libra të Dhiatës së Vjetër, prej të cilëve kemi vetëm tekste të librit të Psalmeve;
  2. b) Libra të Dhiatës së Re, që i kemi në tre forma: libra që përmbajnë tekstin e katër ungjijve dhe i quajmë Katërungjillësh, fragmente ungjillore që i quajmë Ungjillar[2], dhe Veprat e Apostujve.
  3. c) Ligjërata apo predikime të Etërve të Kishës, të cilët përmbajnë tekste të ndryshme teologjike, si fjalime, komente mbi ungjijtë, predikime, këshilla për jetën e krishterë apo për jetën murgjërore

ç) Jetë shenjtorësh dhe martirizime shenjtorësh. Këta libra, siç e thotë dhe titulli i tyre, përmbajnë jetëshkrimin e shenjtorëve të ndryshëm, ose rrëfime mbi mënyrën si kanë rënë dëshmorë persona të ndryshëm historikë, që në krishterim konsiderohen shenjtorë.

2) Libra liturgjikë dhe kishtarë. Këta përdoren gjatë ceremonive fetare, kryesisht brenda godinës së kishave, ku edhe ruheshin. Kjo kategori librash ndahet në:

  1. a) Menologion (leximet sipas muajit), i cili përmban fragmente ungjillore dhe përdoret në ndihmë të ungjillarit.
  2. b) Mineon (leximet e çdo muaji), i cili përmban kanonet dhe troparet, më thjeshtë, himnet që këndohen gjatë shërbesave kishtare.
  3. c) Sinaksar, që përmban variante të shkurtra nga jetët e shenjtorëve të ditës.

ç) Triod, që përmban troparet dhe kanonet e festave të lëvizshme fetare.

  1. d) Pendikostar, që përmban troparet dhe kanonet e Pendikostisë, e cila është periudha nga e diela e Pashkës, deri të dielën e Gjithë Shenjtorëve.
  2. e) Oktoih (libri i tetë tingujve), i cili përmban himnet që këndohen të shtunën dhe të dielën, në të tetë tingujt[3].

ë) Liturgji Hyjnore. Ky libër përmban format e ndryshme tradicionale të liturgjive hyjnore (ose të meshës), që janë tre të tilla.

3) Libra muzikorë, të cilët ndahen në:

  1. a) Stihirar.
  2. b) Eirmolog.
  3. c) Anastasimatar.
  4. d) Antologji muzikore.

Të gjithë këta libra, në dallim nga librat liturgjikë që u përmendën më sipër, përmbajnë gjithmonë edhe tekstin, edhe muzikën e gjithë shërbesave kishtare.

4) Libra filozofikë, që përmbajnë logjikë, hyrje në filozofi, fizikë dhe metafizikë, dhe traktate filozofike.

5) Libra juridikë. Këta libra zakonisht quhen nomokanone. Dy nga tekstet më të njohur juridikë të Mesjetës, që ndodhen edhe në AQSh, janë Nomokanoni i Vlastarit dhe Nomokanoni i Manuel Malaksosit.

Për të shkruar tekstet e mësipërme është përdorur permagena dhe letra. Pergamena (gjithmonë, ajo e përdorur për këta libra) ka zakonisht ngjyrë të bardhë ose pak si të verdhë. Janë përdorur të gjitha llojet e pergamenës, që nga ajo e purpurt, pergamenë që përdorej vetëm me urdhër të perandorit dhe për dokumente perandorake, deri tek palimpsesti, pergamena e përdorur më shumë se 1 herë. Bie shpesh në sy pergamena e bardhë luksoze, e përpunuar në mënyrë të shkëlqyer, si në rastin e kodikut të Korçës nr. 92, apo të kodikut të Vlorës nr. 10, shenjë treguese se librat e kanë prejardhjen nga scriptorium-et e qendrës së Perandorisë Bizantine. Kurse për librat e shkruar në letër janë përdorur të dy tipet e letrës së zakonshme për kohën, letra orientale (quhet edhe letër arabe apo bombicin), dhe letra perëndimore (që prodhohej me një teknologji të njëjtë si letra orientale, por e modifikuar dhe e përmirësuar në Itali, fillimisht në Fabriano, nga ku u shpërnda në gjithë Evropën perëndimore). Teksti shkruhet gjithmonë me dorë, nëpërmjet një kallami të mprehur në majë, apo nëpërmjet pendëve të shpendëve, të përshtatura për shkrim. Maja e penës apo pendës (shpesh këto emërtime ngatërrohen njëri me tjetrin) ngjyhej pak në bojë dhe pastaj me të shkruhej mbi pergamenën apo letrën (në raste të tjera edhe mbi papirusin) e mbështetur mbi gju, dhe jo në tryezë. Është interesant fakti se, në Mesjetë, tryeza, apo bangoja e punës, përdorej për të vendosur mjetet e nevojshme për shkrimin ose kopjen amë nga i cili kopjohej teksti, dhe jo librin e ri që po shkruhej. Bojërat, zakonisht, përftoheshin nga lëndë natyrore: kryesisht përdorej bloza dhe kjo bojë quhej atramentum ose encaustrum, e cila përzihej me rrëshirën e palmës (e quajtur edhe gomë arabe). Në kohë dhe vende të ndryshme kësaj përzierjeje i shtohej lëndë nga lëvorja e lisit apo kripëra minerale (si sulfati blu). Analogjia e këtyre përbërësve përcaktonte dhe nuancat e bojës, duke e bërë të zezë të fortë, kafe apo kafe të çelët.

Për dekoret e dorëshkrimeve janë përdorur, zakonisht, ngjyra të ndryshme nga ajo e tekstit kryesor. Haset shpesh boja e kuqe, e kaltër, blu e errët, e verdhë, etj., të cilat, po ashtu, prodhohen nga përbërës natyrorë, nga bimët, insektet apo gjallesat e detit. Në kodikët që hyjnë në kategorinë e librave të luksit, hasim dhe dekoret ku është përdorur gjerësisht ari, qoftë në disa germa, qoftë në miniatura.

  1. Pak histori

Historia e librave mesjetarë, nga bangoja e shkruesit, deri në ditët, kalon nëpër shumë peripeci, mes zjarreve të luftës apo të rastit, nëpër duart e tregtarëve apo të grabitësve, nëpër raftet e bibliotekave dhe kushteve klimatike jo gjithmonë të favorshme. Sidoqoftë, duhet të kënaqemi me faktin që sot në botë janë regjistruar 40 000 dorëshkrime mesjetare dhe pasmesjetare. Në Shqipëri, siç e thashë, kemi 100 kodikët e Fondit 448, historia e të cilëve është e vështirë të thuhet me siguri. Shumë hipoteza janë hedhur deri më sot mbi historikun e tyre, shpesh euforike dhe të pa argumentuara shkencërisht. Përgjigja e plotë mbi prejardhjen e këtyre kodikëve, mbi udhëtimin që kanë kryer nga dora e shkruesit deri në AQSh, do ta kishim të plotë pas studimit të hollësishme të çdonjërit libër dhe, mes të tjerash, krahasimit me sivëllezërit e tij nëpër botë. Nisur nga gjurmët që kanë lënë këta kodikë në kohë, në vija të përgjithshme, historia fillon kështu:

“… Skuripeqi i fali manastirit të Teologut të madh dhe [kishës së] Shën Gjergjit 27 libra, më të zgjedhurit dhe më të rëndësishmit. Kur serbët plaçkitën Beratin, ngritën gjithçka përpjetë; kur varnin majtas e djathtas rrënojat jashtë Kalasë, papa Teoduli, që shërbente në një famulli të vogël, iu lut atij [Skuripeqit] dhe e çoi deri tek kulla që ndodhet pranë portës së madhe të Kështjellës. I shpëtuan këta 27 libra dhe i mbajtën ngarkuar në pjesën e brendshme të kullës, duke bërë 4 rrugë vetë hieromonaku, duke mbajtur në shpinë dhe në duar nga dy libra. Kurse shokët e tij plaçkitnin dhe rrinin indiferentë. Vëllezërit e hieromonakut u larguan, sikundër edhe gjithë banorët e Kalasë. … [Kjo ndodhi] në vitin 6864 [1356].”

Më poshtë shkruesi, sipas të gjitha gjasave vetë Teoduli, i cili e quan veten herë “papa” (prift), herë “hieromonak” (prift-murg), rendit librat duke i emërtuar, si dhe disa objekte të tjera kishtare, të cilat ai vetë, bashkë me Skuripeqin, i shpëtuan nga plaçkitja. Ky shënim, siç na e jep shkolltarit francez Pierre Batiffol[4], ndodhet në kapakun e Diptikut të Shën Gjergjit, dorëshkrim i fund shekullit XIV, të cilin sot nuk e zotërojmë. Ky mund të quhet dhe katalogu u parë i dorëshkrimeve të Beratit, “katalog” në thonjëza, sigurisht.

Qysh prej datës 1356 dhe deri në mes të shek. XIX nuk kemi asnjë informacion për ekzistencën e librave mesjetarë në Shqipëri. Më 1868 Anthim Aleksudhi, Mitropoliti i Mitropolisë së Beratit boton librin me titull Përshkrim i shkurtër historik i Mitropolisë së Beratit, ku, veç të tjerash, përshkruan dhe disa dorëshkrime, mes tyre 3 në pergamenë të purpurt. Është shumë e lehtë për t’u kuptuar se dy prej tyre janë ato dorëshkrime që sot i njohim si Beratinus 1 dhe Beratinus 2, kurse të tretin e konsiderojmë të humbur. Ky libër bëri që vëmendja e studiuesve të kohës të kthehej nga Berati. Për të studiuar thesaret e Kalasë së Beratit niset Pierre Batiffol, që e përmendëm më sipër, i cili gjithë vëzhgimet e tij i botoi më 1887. Në artikullin e vet, Batiffol përshkruan 16 kodikë që ndodhen në Kalanë e Beratit dhe transkripton të gjithë tekstin e Beratinus 1, të cilin e boton në artikull. Nëse Batiffol-it i njihet merita e sjelljes në dorë të studiuesve perëndimorë teksti i Beratinus 1, pa asnjë kundërshtim Anthim Aleksudhit i njihet merita e prezantimit botërisht të një kodiku që nuk njihej në kohën e tij. Ky i fundit, duke ndjekur shembullin e Batiffol-it, në vitet 1896-1901 vazhdon të botojë pjesëza të një katalogu të kodikëve që ndodhen në Mitropolinë e Beratit.

Gjatë shek. XX historia na sjell më shumë informacione për kodikët e atij që sot është F 448. Këtyre librave u referohet më pas Ilo Mitkë Qafëzezi në artikujt e ndryshëm të tij, si dhe Nikos Veis, studiues grek, i cili ndodhej në Gjirokastër dhe në zonat përreth gjatë Luftës së Dytë Botërore. Më 1951 Veis bonon “Katalog i dorëshkrimeve dhe i librave të shtypur të Mitropolisë së Gjirokastrës”. Nga dorëshkrimet që përshkruhen prej tij, vetëm 1 nga ata ndodhet sot në AQSh.

Në vitet ’50 të shek. XX këta libra filluan, pjesë-pjesë, të sillen në Arkivin e Shtetit (ky ishte emri që mbante arkivi në atë kohë), prurje e cila vazhdoi deri në vitet ’80. Këtu u bë për herë të parë dhe një inventarizim i këtij koleksioni, si dhe u përgatitën pasaportat shoqëruese të çdo dokumenti, ato që sot përbëjnë “Katalog i kodikëve të AQSh” hartuar nga i ndjeri Theofan Popa.

  1. Vlerat dhe të veçantat e librit mesjetar

Pas këtyre informacioneve, natyrshëm lind pyetja: Ç’na duhen sot këta libra, pse duhet të shpenzojmë kohë dhe para me ta, dhe jo me diçka tjetër? E para, siç dhe e thashë më sipër, nuk janë libra të zakonshëm, por janë libra që bartin një traditë të caktuar tekstesh, na flasin për mënyrën e ndërtimit të librit para Gutenberg-ut, por edhe pas shpikjes së shtypshkronjës. Transmetojnë një traditë të gjatë dhe shumë të ndërlikuar të materialeve me të cilat është prodhuar libri, si dhe janë objekt i gjerë studimi i historisë së artit. E dyta, këta libra u mbijetuan shekujve, në luftë apo paqe, u lakmuan nga shumë vetë, shërbyen si objekt që trajtohej me respekt të veçantë dhe u atribuoheshin vlera të veçanta. Bashkë me pasuritë e tjera që na kanë lënë paraardhësit, na lanë edhe këta libra, të cilët janë pjesë e identitetit tonë si popull.

Më tej, po të flasim për vlerat specifike që bartin, mund të thoshim shumë gjëra. Në këtë koleksion kemi një potpuri tiparesh të veçanta që bartin, zakonisht, librat e Mesjetës. Mënyra e shkrimit, vijëzimet e fletëve, forma e dekoreve, ngjyrat e përdorura, kapakët, emrat e shkruesve dhe vendet e shkrimit janë tipare të përgjithshme që e bëjnë çdo kodik të F 448 të papërsëritshëm. Ndryshimet më të dukshme i hasim, p.sh., tek dekoret, çka të orientojnë për nga ndikimi kulturor që ka pasur dekoruesi i kodikut në fjalë, apo tek forma e shkrimit, elementë këta që tregojnë edhe datën e kodikut. Më pas, mënyra e lidhjes dhe kapakët tregojnë me përafërsi zonën gjeografike ku janë punuar kapakët. Ose, më tej, mënyra si numërtohen fletët apo fashikujt, shenjat e ndryshme dalluese që vendosen përgjatë tekstit për të ndihmuar lexuesin, edhe këto janë tipare të zonave të ndryshme ku janë punuar kodikët. Shprehur në terma të përgjithshëm, kodikët e F 448 u përkasin disa zonave të ndryshme. Kemi kodikë me prejardhje perandorake (Konstandinopoja ose qendrat e mëdha përreth saj), kodikë nga zona e Epirit (vija në perëndim të maleve të Pindit dhe më në veri të tyre), si dhe kodikë që i përkasin zonës së Otrantos (gadishulli Apenin).

Fatkeqësisht, jo të gjithë kodikët përmbajnë informacion të saktë mbi datën e shkrimit, shkruesin dhe vendin e shkrimit. Është mëse e zakonshme që, fleta e fundit e kodikut, ku ndodhen këto informacione, të jetë dëmtuar ose këputur. Megjithatë, disa informacione të këtij lloji i kemi ende. P.sh., sipas shënimit në fund të kodikut, Minai ka shkruar kodikun nr. 10 të Vlorës, murgu dhe dhjaku Joanik ka shkruar kodikun e Beratit nr. 21, Mihail Slavopuli ka shkruar kodikun e Beratit nr. 23, Joan Halkeopuli ka shkruar kodikun e Beratit nr. 34, Teodori, logotet i Beratit, i burgosur në kështjellën e Skraparit, ka shkruar kodikun nr. 50 të Beratit, Joani, i biri i të ndjerit Gjergj, ka shkruar kodikun nr. 60 të Beratit, Nikolla, prift në Voskopojë ka shkruar kodikun nr. 84 të Voskopojës, etj. Interesant është rasti i kodikut nr. 66 të Beratit, një nomokanon i kopjuar në vitin 1612 nga Gjinoja, prift dhe ikonom i Pogonit. E veçoj këtë rast sepse emri “Gjino” është një emër tipik shqiptar që në këtë rast e hasim në zonën e Pogonit.

Përgatiti: Sokol Çunga

[1] Emri “kodik” vjen nga lashtësia dhe ka dy kuptime: codex quheshin fletët e bimëve, zakonisht të palmave, që përdoreshin si material për të shkruar, por edhe pllakat e dërrasës të mbuluara me një shtresë dylli, që përdoreshin edhe këto për të shkruar, të vendosura njëra mbi tjetrën (zakonisht jo më shumë se 4 të tilla) dhe të lidhura nga njëra anë.

[2] Fjalëformim i yni, për t’iu përgjigjur termit ekzistues në greqisht Ευαγγελιστάριον apo në anglisht Lectionary. Ungjillari është një libër i cili përmban pjesët ungjillore që lexohen në shërbesat kishtare gjatë festave të ndryshme fetare të vitit.

[3] Muzika bizantine përmban tetët “tinguj”, të cilët janë tetë melodi bazë, mbi të cilat zhvillohen variacione të ndryshme, por gjithmonë i referohen melodisë fillestare.

[4] Les manuscrits grecs de Bérat d’Albanie et le Codex Purpureus Ф, tek: “Archives des missions scientifiques et littéraires”, 3e série, Paris, 13 (1887), 437-556.

 

Konferenca III Ndërkombëtare e Arkivistikës – Ftesë për pjesëmarrje

By | Uncategorized | No Comments

 

Arkivat dhe të drejtat e njeriut

Konferenca III Ndërkombëtare e Arkivistikës organizuar me bashkëpunimin e

Institutit të Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve – Shkup (MaqedoniaVeriore)

Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivave – Tiranë (Shqipëri) dhe

Agjencisë Shtetërore të Arkivave – Prishtinë (Kosovë)

 

FTESË PËR PJESËMARRJE

Datat: 14-15 qershor 2019

Vendi: Kuvendi Komunal i Komunës së Çairit – Shkup, MaqedoniaVeriore

 

Gjatë gjithë shek. XX viset e Ballkanit kanë kaluar fate të ngjashme, duke qenë subjekte të herëpashershme të ndryshimeve administrative dhe demografike, kanë kaluar periudha të ndryshme konfliktesh të armatosura, kurse fillimi i shek. XXI i gjeti duke aspiruar për anëtarësimin në Bashkimin Europian. Ndryshimet e çfarëdollojshme kanë reflektuar realitetin e tyre në arkiva jo vetëm përmes dokumenteve të prodhuara dhe të arkivuara, por edhe përmes impaktit në ligjet apo rregulloret përkatëse për arkivat, metodat e punës arkivore dhe në mënyrat e shfrytëzimit; misioni thelbësor i arkivave ka ndryshuar në varësi të sistemit qeverisës. Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve – Shkup (Maqedoni e Veriut), Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave – Tiranë (Shqipëri) dhe Agjencia Shtetërore e Arkivave – Prishtinë (Kosovë) ftojnë të gjithë të interesuarit të marrin pjesë në Konferencën III Ndërkombëtare të Arkivistikës.

Temat e propozuara:

  • Ndërkulturalizmi në Ballkan
  • Të drejtat e njeriut
  • Arkivat nën regjimet represive
  • Trafiku ilegal i trashëgimisë dokumentare
  • Arkivat dhe krijimtaria artistike
  • Arkivat, përgjegjësia, aksesi në të dhënat dhe mbrojtja e të dhënave personale
  • Arkivat, mjedisi natyror dhe katastrofat mjedisore
  • Bashkëpunimi rajonal në fushën e arkivave dhe trashëgimisë kulturore arkivore
  • Të drejtat e autorit dhe pasuria intelektuale
  • Sistemet informatike dhe ruajtja digitale
  • Administrimi i informacionit

(Shënim: temat e propozuara nuk përbëjnë tituj të detyruar temash apo artikujsh, janë vetëm sugjerime tematike.)

Gjuha e kumtesave: gjuhët e Europës Perëndimore, shqip dhe maqedonisht.

Afatet: Abstraktet pranohen deri më dt. 12 maj 2019 në një nga gjuhët e mësipërme.

Kontakte:       Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave: dpa@arkiva.gov.al,

Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve: kontakt@itsh.edu.mk

Agjencia Shtetërore e Arkivave të Kosovës: ark.kosoves@rks-gov.net

Shpresa Mekaj (AShAK): shpresa.mekaj@rks-gov.net

Nora Maliqi (ITSHKSH): noraamaliqi@gmail.com

Sokol Çunga (DPA): sokol.cunga@arkiva.gov.al,

 

ARCHIVES AND HUMAN RIGHTS

3rd International Conference of Archivistics

organized with the collaboration of the:

Institute of Spiritual and Cultural Heritage of the Albanians – Skopje (North Macedonia)

General Directorate of Archives – Tirana (Albania) and

State Agency of Archives – Prishtina (Kosova)

 

CALL FOR PARTECIPATION

Date: June 14th-15th, 2019

Place: Communal Assembly of the Municipality of Çair – Skopje, North Macedonia

During the entire 20th century the lands of the Balkans have passed through similar fate, being subject to periodic administrative and demographic changes, passing different periods of armed conflicts, while the beginning of the 21st century found them cultivating aspirations of becoming members states of the European Union. The different changes that the Balkans underwent have reflected their reality on archives, not only through the produced and archived documents, but also through their impact on the laws or regulations regarding the functioning of archives, the methodology of work at the archives and ways of serving archives to the public; the essential mission of the archives has been altered accordingly to the ruling system. The Institute of Spiritual and Cultural Heritage of the Albanians – Skopje (North Macedonia), the General Directorate of Archives – Tirana (Albania) and the State Agency of Archives – Prishtina (Kosova), invite all those who are interested to participate in the 3rd International Conference of Archivistics.

Themes

  • Interculturalism in the Balkans
  • Human Rights
  • Archives in the reality of the repressive regimes
  • Illicit Trafficking of Documentary Heritage
  • Archives and Artistic Creation
  • Archives, Accountability, Access to Information and Personal Data Protection
  • Archives, Environment and Natural Disasters
  • Regional Cooperation on Archives and Archival Cultural Heritage
  • Copyright and Intellectual Property
  • Information Systems and Digital Preservation
  • Information Governance

(Note: these proposed themes are not obligatory titles for the papers, but only thematic suggestions.)

Language of the conference: all West-European languages, Albanian and Macedonian.

Deadlines: Abstracts shall be accepted until May 12nd, 2019, in one of the above languages.

Contacts:        General Directorate of Archives (Albania): dpa@arkiva.gov.al,

Institute of Spiritual and Cultural Heritage of the Albanians (North Macedonia): kontakt@itsh.edu.mk,

State Agency of Archives of Kosova: ark.kosoves@rks-gov.net,

Shpresa Mekaj (SAAK): shpresa.mekaj@rks-gov.net,

Nora Maliqi (ISCHA): noraamaliqi@gmail.com,

Sokol Çunga (GDA): sokol.cunga@arkiva.gov.al

 

Ekspozitë me dorëshkrimet e A’t Frangjisk Anton Santorit

By | Uncategorized | No Comments

Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave prezantoi ekspozitën me dorëshkrimet e A’t Frangjisk Anton Santorit, në Bibliotekën e Kishës Franceskane.

Kjo ekspozitë sjell për vizitorët dorëshkrimet e Frangjisk Anton Santorit për rolin e tij në fushën letrare dhe fetare të cilat ndodhen në Arkivin Qendror Shtetëror.

Ekspozita vjen në bashkëpunim me Qendrën Albanologjike të Universitetit të Shkodrës “Luigj Gurakuqi”, me Fondacionin Universitar “Francesco Solano” (Itali), me mbështetjen e Komunës së Cerzetos, Komunës së Santa Caterina Albanese, Arqipeshkëvisë Shkodër, dhe Urdhrit Franceskan.

Ekspozita u prezantua nga drejtori i Inspektimit dhe Trajnimeve në Drejtorinë e Përgjithshme të Arkivave Endrit Musaj ku shprehu se dëshira për këtë ekspozitë është që të shfaqet dhe në ambiente të tjera ku figura e Frangjisk Anton Santorit të njihet edhe më shumë. Profesori Francesko Altimari nga Universiteti i Kalabrise teksa vlerësoi figurën dhe rolin e Frangjisk Andon Satori, tha se ai ka qënë një ndër nismëtarët e levizjes rilindase bashkë me De Radën. Përgjegjësi i bibliotekës Françeskane në Shkodër Padër Vitor Demaj tha se 200 vjetori i lindjes së Frangjisk Andon Santorit përkon me një rast të vecantë siç është 800 vjetori i Franceskanëve në Shqipëri.

Ekspozita do të qëndrojë e hapur një javë, në Librarinë Franceskane “Gjergj Fishta” të qytetit të Shkodrës, pranë Pedonales.

 

Faza e dytë e bashkëpunimit për digjitalizimin e Arkivit mes Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivave dhe Albania University

By | Uncategorized | No Comments

Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave organizoni sot ceremoninë e hapjes së fazës së dytë të bashkëpunimit me Albania University mbi zbatimin e projektin për digjitalizimin e inventarëve të fondeve të arkivave vendore të viteve 1945  – 2008 të ish – komiteteve ekzekutive.

Prezantimi u bë në mjediset e Albania University ku dhe do të vazhdojë të kryhet ky poces. Të pranishëm ishin Drejtori i Përgjithshëm i Arkivave Dr. Ardit Bido, rektorja e këtij Universiteti Prof. Dr. Vera Ostreni (Halili) dhe dekania e Fakultetit të Shkencave Shoqërore Prof. Dr. Kaliopi Naska.

Në fjalën e saj Prof. Dr. Kaliopi Naska tha se ky projekt është mjaft i rëndësishëm si për Universitetin ashtu dhe për Drejtorinë e Përgjithshme të Arkivave. “Është një nga projektet më të rëndësishme që ka bërë besoj Arkivi i Shtetit në këto vitet e fundit, sepse është digjitalizimi  i gjithë dokumentacionit, sipas ndarjes dhe klasifikimit përkatës ndër vite. Ajo që më bën mua krenare është që në këtë punë kaq të rëndësishme të këtij institucioni që është i vetmi në vend, jemi dhe ne pjesëmarrës dhe kontribues” tha Kaliopi.

Drejtori i Përgjithshëm Ardit Bido, në fjalën e tij tha se këto dy vite po tentohet dhe po punohet që Arkivi të kthehet në një institucion bashkëkohorë. “Albania University është partner strategjik i Arkivit, sepse për të dytin vit rradhazi, atë që ne nuk kemi mundësi ta bëjmë për shkak të mungesës së stafit të mjaftueshëm po e kryen Albania University. Vjet ne kemi hedhur bashkërisht të gjithë titujt e dosjeve të Arkivit Qendror të Partise së Punës, sivjet do të nisim me Arkivin Qendror të Tiranës, për ta digjitalizuar”tha Bido.

Në këtë ceremoni u bë dhe demostrimi i hedhjes digjitale të inventarëve të fondeve të arkivave vendor nga Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave.

Faza e dytë e këtij bashkëpunimi vjen pas përfundimit më sukses të fazës së parë të këtij bashkëpunimi që është bërë mes Drejtorisë së Përgjithshme të Arkivave dhe Albania University, mbi projektin për digjitalizimin e katalogëve të Arkivit Qendror Shtetëror.

Çelet në Kalanë e Tiranës ekspozita “Një Komb, një Abc”

By | Uncategorized | No Comments

“Një Komb, një Abc” titullohet ekspozita që u çel për publikun nga Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave në bashkëpunim me Kalanë e Tiranës, me rastin e 7 marsit, e cila organizohet nën kujdesin e Ministrisë së Arsimit dhe Bashkisë së Tiranës. Të pranishëm në këtë ekspozitë ishin: Drejtori i Përgjithshëm i Arkivave z.Ardit Bido, Drejtoresha e Trashëgimisë Kulturore dhe Turizimit në Bashkinë e Tiranës znj. Mirela Koçollari, përfaqësues nga Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë, si dhe mësues dhe nxënës të shkollave të kryeqytetit.

Ekspozita përmban foto dhe dokumenta të rralla të Kongresit të Manastirit, i cili u zhvillua në qytetin e Manastirit, mes datave 14 nëntor – 22 nëntor 1908, për standardizimin e alfabetit të gjuhës shqipe. Pjesëmarrësit në kongres ishin figura të dalluara të jetës kulturore e politike mbarëshqiptare. Ndër delegatët më të shquar qenë Gjergj Fishta, Mit’hat Frashëri, Sotir Peci, Ndre Mjeda, Shahin Kolonja, Bajo Topulli, Parashqevi Qiriazi. Delegatë të tjerë ishin Luigj Gurakuqi, Izet Zavalani, përfaqësues i Follorinës, Taqi Buda, Gjergj Zavalani. Në këtë ekspozitë mund të shihni dhe mjaft fotografi dhe dokumente të tjera.

Kjo ekspozitë është paraqitur përpara publikut në Festimet Qendrore të 110-vjetorit të Kongresit të Manastirit, të zhvilluara në Shkup. Ekspozita vjen në Tiranë për herë të parë në ambientet e Kalasë së Tiranës, ku do të mirëpresi deri më datë 14 të gjithë vizitorët.